Witaminy w kosmetyce

Witaminy nie tylko od wewnątrz

W okresie zimowym nasz organizm potrzebuje bardziej niż kiedykolwiek dawek witamin, które nie są dostępne w naturalnej formie jak w innych porach roku. Witaminy pomagają jednak nie tylko od wewnątrz — w kosmetyce potrafią służyć skórze i włosom bezpośrednio. W tym artykule przyjrzymy się witaminom C, E, grupie B oraz witaminie A.

• Ochrona antyoksydacyjna

  Witamina C wychwytuje wolne rodniki i wspólnie z witaminą E chroni skórę przed ich uszkodzeniem.

• Wsparcie kolagenu

  Witamina C pomaga utrzymać cząsteczki kolagenu „razem” — skóra jest bardziej sprężysta i świeższa.

• Rozjaśniona cera

  Witamina C aplikowana miejscowo zmniejsza hiperpigmentację, a plamy pigmentowe znikają.

• Odżywienie skóry i włosów

  Witamina E nawilża, koi wrażliwą skórę i wzmacnia włosy oraz skórę głowy.

Pierwszą właściwością, którą należy znać o witaminie przed wmieszaniem jej do formulacji, jest jej rozpuszczalność:

Witamina C

Witamina C, nazywana też kwasem L-askorbinowym, jest jedną z witamin, których człowiek nie potrafi syntetyzować w organizmie, a zatem konieczne jest dostarczanie jej do organizmu albo w naturalnej postaci (owoce i warzywa, które ją zawierają), albo w znanej formie tabletek czy proszku. W tym przypadku chodzi o odżywianie od wewnątrz. Niedobór witaminy C objawia się jednak także na naszej skórze i w takim przypadku można uzupełniać ją również z zewnątrz, w postaci preparatów odżywiających skórę.

Witamina C jest niezbędna przede wszystkim w następujących warstwach skóry:

• Naskórek – jest to zewnętrzna, a właściwie wierzchnia warstwa naszej skóry. Znajdują się tu melanocyty, które odpowiadają za tworzenie barwnika melaniny w naszej skórze.
• Skóra właściwa – to głębsza warstwa skóry, znajdująca się pod naskórkiem. Tutaj z kolei znajdują się fibroblasty, odpowiedzialne za tworzenie kolagenu.

Co obniża poziom witaminy C w skórze?

Utratę lub obniżenie poziomu witaminy C właśnie w tych warstwach skóry może powodować:

• Starzenie się – proces, którego sprawiedliwie nie uniknie nikt z nas, jednak tak samo od nas zależy, czy przyspieszymy go niewłaściwym stylem życia, czy znacznie spowolnimy właściwym trybem życia i bardziej odpowiedzialnym podejściem.
• Nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV – o nadmiernym opalaniu i jego skutkach napisano już wiele. Jeśli nie chcą Państwo odmawiać sobie latem dotyku gorących promieni słonecznych i brązowego wyglądu, ważna jest przynajmniej wystarczająca ochrona przed promieniami UV.
• Nadmierna ekspozycja na substancje zanieczyszczające, do których zaliczamy przede wszystkim dym papierosowy i ozon.

Jak działa witamina C w skórze?

Jako antyoksydant

Wolne rodniki mogą uszkodzić różne życiowo ważne cząsteczki w organizmie, takie jak białka, lipidy i kwasy nukleinowe (jak DNA i RNA). Mogą przeniknąć do skóry właśnie przez jej naruszenie toksynami i substancjami zanieczyszczającymi, ale także przy nadmiernej ekspozycji skóry na promieniowanie UV, kiedy również dochodzi do jej naruszenia. Powstają jednak i za sprawą naszego wewnętrznego metabolizmu, zwłaszcza wraz z rosnącym wiekiem, kiedy ich produkcja się zwiększa, podczas gdy naturalne mechanizmy obronne tracą na sile.

Witamina C działa w ten sposób w organizmie od razu na dwa sposoby:

• wychwytuje wolne rodniki tym, że dostarcza organizmowi elektrony, które je niszczą,
• utrzymuje poziom alfa-tokoferolu (witaminy E), który działa właśnie przeciw wolnym rodnikom.

Jako wsparcie kolagenu

Kolagen to białko w naszym organizmie odpowiedzialne za piękną, świeżą, elastyczną i gładką skórę. Jego produkcja z wiekiem spada, a rezultatem jest przede wszystkim mniej sprężysta skóra i zmarszczki – chyba najczęstszy przejaw starzejącej się skóry.

Witamina C pomaga utrzymywać „razem” cząsteczki kolagenu, co w praktyce przejawia się odmłodzoną, świeższą skórą.

Jako ochrona

Witaminy C nie można wprawdzie zastosować jako kremu do opalania, jednak właśnie dzięki wyżej wymienionym właściwościom może ona pomóc ograniczyć uszkodzenia skóry pod wpływem światła ultrafioletowego. Najskuteczniejszą kombinacją na tak uszkodzone partie skóry jest wręcz mieszanina witaminy C i E.

Jako środek depigmentacji

W naskórku powstaje barwnik melanina, który powoduje zabarwienie skóry. W pożądanym stanie objawia się to po procesie opalania w postaci pięknej brązowej skóry. Z wiekiem na naszym ciele pojawiają się jednak tzw. plamy starcze, ale degeneracja skóry przejawia się także w młodszym wieku w postaci różnych plam pigmentowych.

Właśnie miejscowo aplikowana witamina C ma taki efekt kosmetyczny, że plamy znikają, a skóra jest rozjaśniona. W naturalny sposób wpływa więc na zanikanie miejsc hiperpigmentowanych, ale nie ingeruje tam, gdzie skóra jest normalnie pigmentowana (jak zrobiłyby to preparaty wybielające cerę).

Jak zastosować witaminę C w kosmetyce?

Najczęściej do formulacji wykorzystuje się kwas L-askorbinowy (LAA) lub witaminę C stabilizowaną Ascorbyl palmitate, które stanowią chemicznie i syntetycznie aktywną formę witaminy C. W przyrodzie witamina C występuje w tych samych częściach co LAA. Obie te substancje mają taki sam wzór cząsteczkowy, ale odmienną strukturę chemiczną (atomy są na przykład różnie ze sobą połączone).

Kwas L-askorbinowy to najskuteczniejsza forma witaminy C na rynku, jaką można zastosować we własnych produktach (jest rozpuszczalny w wodzie).

Na rynku występują także inne formy witaminy C – tzw. pochodne witaminy C. Są to właściwie dodane związki, które pomagają zapobiegać degradacji witaminy C i nie są zależne od pH, co jest w zasadzie ich podstawową zaletą, ponieważ pod względem odżywczym są mniej skuteczne niż sam kwas L-askorbinowy. Można je znaleźć w różnych postaciach, na przykład palmitynian askorbylu lub palmitynian askorbylu magnezu.

W naszej ofercie znajdą Państwo witaminę C w postaci proszku, ale także w formie płynnej.

Witamina E

Skoro mowa o witaminach w kosmetyce, z pewnością nie możemy pominąć witaminy E. Ten płynny cud zasłużył sobie na przydomek witaminy skóry („skin vitamin”) – ze wszystkich witamin jest najbardziej znana i stosowana dla utrzymania zdrowia skóry i wzmocnienia odporności.

Często mylnie sądzimy, że chodzi o jedną konkretną witaminę, w rzeczywistości jednak tworzy ją grupa kilku antyoksydacyjnych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, które nazywają się tokoferolami (dla ciekawości: naturalnie występująca witamina E istnieje aż w ośmiu formach chemicznych, a mianowicie alfa-, beta-, gamma- i delta-tokoferol oraz alfa-, beta-, gamma- i delta-tokotrienol, przy czym większość witamin E będących w sprzedaży nie jest jednak mieszaniną wszystkich tych form).

W naszej ofercie znajdą Państwo trzy rodzaje:

• tokoferol 70 %
• tokoferol 96 %
• octan tokoferylu

Ze względu na to, że w naturalnej postaci zawiera go całkiem liczny szereg produktów spożywczych, z których można wytworzyć oleje nośnikowe, witaminę E można uzupełnić w produktach także w tej formie (ponieważ zalecane dawkowanie skoncentrowanej witaminy E wynosi od 0,2 % do 3 %). W całkiem sporą miarę zawierają go na przykład olej migdałowy, morelowy, oliwa z oliwek, olej babassu, olej z siemienia lnianego, z kiełków pszenicy czy olej makowy.

Tak jak witamina C działa przeciw wolnym rodnikom, tak samo skuteczna jest również witamina E, jednak jej największe działanie wykazało się przede wszystkim w budowie i regeneracji skóry oraz włosów (ma doskonałą zdolność leczenia blizn, oparzeń i ran). A jako główny antyoksydant rozpuszczalny w tłuszczach w ludzkim organizmie witamina E znana jest z tego, że dostarcza skórze odżywienia i wzmacnia odporność.

Gdzie i jak zastosować witaminę E?

Miejscowo jako środek leczniczy stosuje się ją do odżywiania. Jej wyraźna zdolność nawilżania i odżywiania pomoże przede wszystkim ukoić wrażliwą i naruszoną skórę, czyli zazwyczaj skórę suchą, dotkniętą swędzeniem, łuszczeniem, stanem zapalnym, pęcherzami czy różnymi stanami degeneracyjnymi skóry, takimi jak zapalenie skóry, łagodna łuszczyca i egzema. Dzięki witaminie E można w ten sposób uniknąć stosowania agresywnych leków na receptę przy leczeniu różnych stanów skóry. Jej działanie odnotowano także przy oparzeniach słonecznych czy lepszym gojeniu ran i zmniejszeniu występowania blizn.

W preparatach kosmetycznych wyraźną zdolność nawilżającą witaminy E wykorzystuje się (przy regularnym stosowaniu) właśnie do zapobiegania powstawaniu zmarszczek (lub przynajmniej ich minimalizowania) czy wiotczeniu skóry, czym wspiera się młodzieńczy i promienny wygląd cery. Najlepiej działa w nocy, dlatego idealnie jest aplikować ją w kremie na noc, a jeśli nie ma się do dyspozycji kremu z zawartością witaminy E, wystarczy po prostu wkropić 2-3 krople do mieszanki nakładanej na cerę i gotowe.

Pielęgnacja suchej skóry dotyczy nie tylko twarzy, ale i całego ciała. Doskonałym wyborem są spłukiwane kuracje na całe ciało lub można zastosować witaminę do kąpieli.

Tak samo jak na skórę witamina E działa również na włosy i skórę głowy. Zwiększa krążenie w skórze głowy, co poprawia wytrzymałość włosów i ich ogólne zdrowie, dzięki czemu włosy będą jedwabiste, gładsze i bardziej lśniące, a w przypadku zauważenia wyraźniejszego wypadania włosów potrafi pomóc również pod tym względem. Znów wystarczy wkropić do szamponu 2-3 krople witaminy E i nałożyć. Włosy z czasem (zwykle po miesiącu do trzech miesięcy) odwdzięczą się zdrowszym wyglądem. Aby zapewnić włosom jeszcze więcej odżywienia, warto raz lub dwa razy w tygodniu zastosować maskę do włosów z witaminą E.

(Witamina E jest też bardzo dobrym składnikiem naturalnych preparatów do demakijażu. Temu tematowi poświęcimy się osobno.)

Witamina E ma jednak także inne zastosowania:

• przy masażu potrafi pięknie przynieść ulgę, zwiększa energię i wytrzymałość mięśni. Znalazła zastosowanie także przy masażach sportowych, ponieważ wspiera tzw. naprawę mięśni, które zostały uszkodzone czy naruszone nieproporcjonalnie wymagającym ćwiczeniem,
• przy samej produkcji wyrobów kosmetyki naturalnej działa jako antyoksydant i przedłuża trwałość olejów.

Jeśli witamina E dotychczas Państwa nie przekonała, wierzymy, że po przeczytaniu tego artykułu nie będą Państwo się wahać i ten pomocnik znajdzie miejsce także na Państwa kosmetycznej półce.

Witaminy z grupy B

Podobnie jak było to przy witaminie E, którą w przyrodzie tworzy grupa ośmiu tak zwanych tokoferoli, tak samo witaminę B tworzy grupa kilku witamin B – B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 i B12, które pracują jako kompleks, ale dają się wykorzystać także indywidualnie. Na potrzeby kosmetyki najczęściej stosuje się witaminy B3 i B6.

Witamina B3

Witamina B3, która występuje w postaci niacynamidu lub kwasu nikotynowego, ma bardzo podobne działanie na skórę jak witamina C. Odnawia skórę, zmniejsza hiperpigmentację, poprawia wygląd skóry, niezależnie od tego, czy jest ona osłabiona procesem starzenia, czy uszkodzona bądź zaczerwieniona i wrażliwa pod wpływem różnych chorób skóry, takich jak trądzik, łagodna łuszczyca czy zapalenie skóry. Niacynamid może też złagodzić i w pewnym stopniu pomóc widocznie naprawić uszkodzenia światłem ultrafioletowym, a także wyeliminować negatywne wpływy różnych typów substancji, które zanieczyszczają powietrze.

Dużym atutem tej witaminy w porównaniu z innymi korzystnymi i odżywczymi dodatkami (nie tylko witaminami) jest jej stabilność (fizyczna i chemiczna) wobec wpływu ciepła i światła.

Witamina B6

Nazywana jest też pirydoksyną HCl (chlorowodorek pirydoksyny – jest to sól chlorowodorkowa witaminy B6). W praktyce medycznej otrzymała wymowny przydomek „witamina na nerwy”, który jasno mówi, w czym ta forma witamin z grupy B ma największą zasługę – w przemianie materii, sprawnym metabolizmie, prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i odporności czy jako pomoc przy wyczerpaniu i zmęczeniu.

Jeśli chodzi o właściwości fizyczne i chemiczne, witamina B6 jest rozpuszczalna w wodzie i tak samo jak wspomniana już witamina B3 (niacynamid) jest stabilna na świetle i tlenie, przy czym zaleca się dodawać ją do formulacji w temperaturze niższej niż 40 °C (stosuje się od 0,05 % do 0,3 %).

Choć wszystkie witaminy B należą do jednego kompleksu, działanie poszczególnych form się różni. Tak jak witamina B3 ma podobne działanie jak witamina C i w zasadzie uzupełnia ją swoją skutecznością w odżywianiu, elastyczności i zmniejszaniu hiperpigmentacji skóry, tak witamina B6 ma swoją główną funkcję w regulacji łoju skórnego:

• wyrównuje poziom łoju,
• zmniejsza nadmierną tłustość,
• wspiera zdrowy wygląd włosów,
• zwiększa działanie preparatów przeciwłupieżowych.

Wykorzystać ją można zatem, dodając zarówno do preparatów do włosów, jak i do środków myjących (kąpieli, mydeł, żeli pod prysznic).

Pozostałe formy z grupy B

Przedstawiamy jeszcze krótki przegląd działania pozostałych form witamin z grupy B:

Witamina A

Temat witamin zamykamy ostatnią z naszej oferty, witaminą A.

Jeszcze wcześniej coś ze słownika fachowego, dzięki czemu może łatwiej będzie się zorientować przy studiowaniu dalszych informacji:

Witamina A istnieje w dwóch formach: retinoidy i karotenoidy. Obie zmieniają się w organizmie w retinol – istotny składnik dla tworzenia komórek skóry.

Betakaroten jest prowitaminą A, przy czym zalicza się właśnie do grupy karotenoidów.

Witamina A powstaje w ludzkim organizmie przez dostarczenie betakarotenu – prowitaminy A, która w organizmie służy albo jako żółtoczerwony barwnik, albo jako tzw. prekursor witaminy A (substancja wyjściowa, z której przemiany powstaje substancja końcowa) – z jednej cząsteczki betakarotenu powstają dwie cząsteczki witaminy A.

Betakaroten w ludzkim organizmie pełni głównie funkcję antyoksydantu, odgrywa też ważną rolę dla zdrowia oczu, wzrostu kości i odporności organizmu. Przy jego niedoborze obniża się ogólna odporność organizmu.

Ciekawostką jest, że betakaroten pozyskany ze źródeł zwierzęcych nie jest rozpuszczalny w wodzie, tylko w tłuszczach, i dlatego nie jest łatwo wydalany z organizmu, odkłada się w tkance tłuszczowej, a przy nadmiernym spożyciu może się gromadzić i stać się tym samym toksyczny dla organizmu. W przeciwieństwie do tego betakaroten pozyskany ze źródeł roślinnych jest rozpuszczalny w wodzie, a tym samym łatwo wydalany z organizmu (toksyczność spowodowana przedawkowaniem jest w tym przypadku bardzo rzadka).

Jak zastosować betakaroten w kosmetyce?

W wyrobach kosmetycznych i produktach do higieny osobistej betakaroten stosuje się głównie do przygotowania:

• wód po goleniu,
• wyrobów do kąpieli,
• środków myjących,
• makijażu,
• odżywek do włosów,
• szamponów,
• produktów do pielęgnacji cery i
• preparatów do opalania.

Poprawia też wygląd skóry suchej lub uszkodzonej, a to w ten sposób, że zmniejsza łuszczenie i przywraca skórze sprężystość. W kosmetyce stosuje się betakaroten wytworzony syntetycznie lub naturalny. Oba są rozpuszczalne w wodzie.

Częste pytania

Stosują Państwo witaminy w swoich formulacjach? Która jest ulubiona?