Olejki eteryczne i ich zastosowanie w kosmetyce naturalnej

Czym są olejki eteryczne

Olejki eteryczne to wysoko skoncentrowane naturalne ekstrakty pozyskiwane z różnych części roślin, takich jak kwiaty, liście, kora, korzenie lub owoce. Zawierają związki aromatyczne, które nadają roślinom zapach i mogą wykazywać różne działanie. Każdy olejek eteryczny ma przy tym wyjątkowe właściwości.

W tym przewodniku znajdą Państwo informacje o tym, jak prawidłowo przechowywać olejki eteryczne, jak długo zachowują trwałość, co oznacza fotouczulenie, czemu służą normy IFRA oraz jak łączyć olejki w perfumy czy pachnące mieszanki według pór roku.

Jak i w czym przechowywać olejki

Jak i w czym przechowywać olejki eteryczne? Na rynku znajdą Państwo olejki eteryczne pakowane w różne buteleczki. Które opakowanie jest do przechowywania olejków eterycznych najodpowiedniejsze?

Szklana buteleczka – TAK, ciemna

Przezroczyste bezbarwne buteleczki same w sobie wprawdzie nie powodują uszkodzenia olejku, ale nie zapobiegną przenikaniu promieniowania UV, które pogarsza jakość olejku. Dlatego zalecane są ciemne barwione, najlepiej bursztynowe szklane buteleczki apteczne.

Pojemniki aluminiowe – TAK, z powłoką epoksydową

Nadają się wyłącznie w tym przypadku, jeśli wnętrze butelki jest pokryte żywicą epoksydową. Wtedy nadają się do krótszego przechowywania i są idealnym wyborem do transportu olejku eterycznego.

Pojemniki metalowe lub ze stali nierdzewnej – TAK

Stal nierdzewna ma w tym przypadku jednoznaczne TAK.

Pojemniki plastikowe – NIE

Tu z kolei obowiązuje jednoznaczne NIE – petrochemikalia zawarte w plastiku mogą bowiem negatywnie oddziaływać z olejkami eterycznymi, przy czym olejki eteryczne mają tendencję do wchłaniania się w plastik, więc potem z dużym trudem da się taki plastik umyć.

Wyjątkiem są już rozcieńczone olejki eteryczne w postaci nawilżaczy czy olejków do masażu, kiedy przechowywanie takich mieszanek jest w pewnym stopniu i przez pewien czas dopuszczalne.

Gdzie olejków eterycznych nie przechowywać

Prosimy nie przechowywać olejków eterycznych w miejscach gorących, jasnych lub wilgotnych, na przykład w łazience, w pobliżu grzejników czy pieców, na parapetach lub innych nasłonecznionych powierzchniach oraz w miejscach, gdzie temperatura stale się waha. Właśnie te wahania temperatury w pomieszczeniu mogą spowodować pogorszenie jakości olejku, ewentualnie znacznie przyspieszyć jego starzenie.

W takich przypadkach olejek jest niejednokrotnie nieprzydatny wcześniej, niż podano na etykiecie produktu.

Co dokładnie szkodzi olejkom i jak długo wytrzymują poszczególne rodzaje, omawiamy poniżej.

Trwałość olejków eterycznych

Na trwałość olejku wpływają cztery główne czynniki – ciepło, tlen, światło i wilgoć.

Ciepło

Wysokie temperatury przyspieszają starzenie olejku, a przy łatwopalnych esencjach stanowią również zagrożenie dla bezpieczeństwa.

Tlen

Olejki eteryczne wystawione na działanie powietrza (tlenu) utleniają się, a ich lotne składniki blakną, co między innymi oznacza, że obniża się także intensywność zapachu i oczywiście poziom działania odżywczego. Dlatego ważne jest, aby natychmiast po użyciu zamykać pojemniki.

Światło

Jeśli do przechowywania użyją Państwo naczynia szklanego, trzeba wybrać ciemno zabarwione, aby nie przenikało przez nie promieniowanie UV – idealne są brązowe buteleczki apteczne, można jednak użyć również niebieskich czy zielonych. Oprócz ciemnej butelki konieczne jest też wybranie ciemnego miejsca i nienarażanie ich na bezpośrednie promienie słoneczne, które nagrzewają butelkę i olejek. Obowiązuje to podwójnie, jeśli wybiorą Państwo pojemniki metalowe.

Wilgoć

Wilgoć może przeniknąć do butelek z olejkiem bardzo szybko, jeśli pozostawi się je odkryte przez dłuższy czas. W rezultacie olejki wyglądają na mętne albo wewnątrz buteleczek tworzą się kuleczki wody.

Oprócz zapachu można też ocenić wzrokowo, czy jakość olejku się pogorszyła – olejek nie jest przezroczysty, ale jakby zamglony, a także może wyglądać na zgęstniały. Może się jednak zdarzyć, że olejek nie będzie wykazywał żadnego z wymienionych objawów.

Trwałość według rodzaju olejku

Czy jest jeszcze coś, co może wpłynąć na trwałość olejku eterycznego? Tak. Jest tym sam olejek eteryczny. Ponieważ olejek eteryczny pozyskuje się z roślin w procesie destylacji parowej, nie jest to żaden produkt standaryzowany. Każda roślina jest specyficzna. W przypadku olejków eterycznych sprzedawcy mają obowiązek podawać standardową minimalną trwałość. Prawidłowym obchodzeniem się i przechowywaniem można przedłużyć żywotność olejku eterycznego nawet o kilka miesięcy czy może lat.

Olejki rozkładają się zatem zgodnie ze swoimi specyficznymi właściwościami (innymi słowy podlegają procesowi utleniania) w różny sposób. Na przykład olejki z owoców cytrusowych utleniają się znacznie szybciej niż olejki o aromacie drzewnym czy ziemistym (jak na przykład drzewo sandałowe). Taka paczula nabiera nawet wyrazistszego zapachu właśnie wraz z dojrzewaniem.

Cytrusowe – 6 – 12 miesięcy – są to świeże, energetyzujące zapachy, jak na przykład cytryna, limonka, grejpfrut, pomarańcza, bergamotka.

Ziołowe – 1 – 3 lata – ciepłe, lekko korzenne, lekko słodkie, delikatnie kwiatowe lub drzewne, kamforowe zapachy – są to podnoszące na duchu, dezodorujące zapachy, jak na przykład eukaliptus, drzewo herbaciane, kadzidłowiec, sosna, jodła, rozmaryn, lemongrass, rawensara.

Korzenne – 2 – 6 lat – słodkie, drzewne – równoważące, wzmacniające, oczyszczające zapachy, jak na przykład bazylia, drzewo cedrowe, szałwia, lawenda, palmarosa, tymianek, drzewo różane.

Owocowe – 3 – 7 lat – kwiatowe, drzewne aż po pikantne – zapachy równoważące, dające inspirację i wyciszenie, jak na przykład goździk, kocanka, rumianek, jaśmin, wintergreen.

Drzewne – 4 – 15 lat – ziemiste, ciepłe, korzenne – uziemiające, uspokajające zapachy, jak na przykład imbir, pieprz czarny, mirra, paczula, drzewo sandałowe, ylang-ylang.

Fotouczulenie: cytrusy i słońce

Przy stosowaniu olejków eterycznych mogą Państwo natrafić na termin fotouczulenie. Co to oznacza? Chodzi o zdolność niektórych olejków eterycznych do potencjalnego wywołania podrażnienia skóry, jeśli po aplikacji na ciało olejki te zostaną wystawione na działanie promieniowania słonecznego. Nie trzeba się jednak obawiać, dotyczy to tylko niewielkiej grupy olejków eterycznych, które mogą zawierać takie składniki.

Chodzi przede wszystkim o cytrusowe olejki eteryczne. Zawierają one substancje – furanokumaryny, które zwiększają wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Aplikacja wyrobów z tymi olejkami na skórę, zwłaszcza latem, może wywołać zwiększoną wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Istnieje jednak kilka rad, jak można zapobiec tym niepożądanym skutkom.

Jak zapobiec podrażnieniu

Warto stosować fotouczulające olejki eteryczne w produktach spłukiwanych, takich jak szampony czy żele pod prysznic. Dzięki temu nie będą pozostawać na skórze i powodować ewentualnej wrażliwości.

Jeśli mają Państwo swój ulubiony krem czy tonik do twarzy z tymi olejkami, warto nakładać go na twarz wieczorem. Dzięki temu skóra nie będzie narażona na promieniowanie UV. Możliwe jest też nakładanie produktów z fotouczulającymi olejkami eterycznymi na skórę zakrytą ubraniem i podobnie. Dlatego lepiej zostawić te olejki eteryczne do wyrobów na okres zimowy, kiedy nosimy grubsze warstwy odzieży.

Pierwsza pomoc przy podrażnieniu skóry

W przypadku, gdy na skórze pojawi się reakcja alergiczna czy zaczerwienienie, czy to w wyniku fotouczulenia, czy tylko zwykłej alergii, należy postępować tak:

1. Natychmiast spłukiwać

   Trzeba natychmiast zacząć spłukiwać skórę pod strumieniem bieżącej wody.

2. Zetrzeć nadmiar olejku

   Po kilku minutach dobrze jest zetrzeć ewentualny nadmiar olejku eterycznego czy produktu z jego zawartością czystą chusteczką/wacikiem z olejem roślinnym, który jest dobrze tolerowany.

3. Ponownie spłukiwać

   Następnie skórę należy ponownie spłukiwać pod strumieniem zimnej bieżącej wody.

Olejki eteryczne a normy IFRA

Przy zapobieganiu reakcjom alergicznym dobrze jest śledzić także standardy IFRA. Chodzi o International Fragrance Association, która wydaje zalecenia, ustala rekomendowane limity czy zakazuje stosowania określonych substancji zapachowych w przemyśle kosmetycznym i spożywczym.

Normy IFRA regulują stosowanie i maksymalne dawki olejków eterycznych i zapachowych w różnych produktach z uwzględnieniem zdrowia użytkowników i ochrony środowiska. Niektóre składniki substancji zapachowych mogą być w wyższych stężeniach drażniące i właśnie dzięki przestrzeganiu ich zalecanych limitów w kosmetyce można zapobiec powstaniu ewentualnego podrażnienia czy reakcji alergicznych na skórze.

Jak ustalić maksymalną dawkę

1. Określić rodzaj wyrobu

   Aby ustalić, jaka jest maksymalna zalecana dawka olejku eterycznego dla danego wyrobu, trzeba wiedzieć, o jaki rodzaj wyrobu chodzi, czyli czy będą Państwo wytwarzać szampon, krem do twarzy, balsam do skóry dziecięcej albo produkt do ust, taki jak pomadka.

2. Znaleźć kategorię IFRA

   IFRA dzieli obecnie wyroby kosmetyczne na 12 kategorii według ich zastosowania. Na przykład chodzi o produkty nakładane na usta; produkty spłukiwane do rąk i ciała; produkty nakładane na włosy itd. Kompletną listę poszczególnych kategorii znajdą Państwo na stronie IFRA wraz ze szczegółowym opisem.

3. Odczytać maksymalną dawkę

   Gdy znają Państwo kategorię swojego produktu, maksymalną dawkę olejku zapachowego można czasem ustalić już bezpośrednio z informacji podanych przy wyrobie przez producenta. Dla każdej kategorii wyrobów podana jest maksymalna dawka w procentach, która mówi o tym, jaką masę z całkowitej wagi produktu może stanowić dany olejek eteryczny czy zapachowy.

Nuty głowy, serca i bazy

Czy wiedzieli Państwo, że z pomocą olejków eterycznych można skomponować własne perfumy dokładnie na miarę? Aby za każdym razem uzyskać harmonijne połączenie zapachów, warto mieszać olejki eteryczne mające perfumeryjne nuty głowy, bazy i serca.

Znajomość sztuki odpowiedniego łączenia olejków eterycznych ułatwi nie tylko wytwarzanie perfum, ale także tworzenie nowych mieszanek olejków eterycznych do dyfuzorów, kominków zapachowych czy zwykłych wyrobów kosmetycznych.

Nuty głowy

Delikatne nuty głowy, czyli głowa zapachu, są tym pierwszym, co daje się wyczuć przy użyciu perfum lub pachnącego wyrobu kosmetycznego. Zwykle są to zapachy lekkie, ale zarazem te nuty są dość wyraziste, wręcz ostre, aby zostały zauważone jako pierwsze. Chodzi o zapachy, które dość szybko ulatniają się, czuć je mniej więcej 5 do 10 minut po aplikacji wyrobu. Aby odkryć je w swoich ulubionych wyrobach, wystarczy powąchać produkt zaraz po jego otwarciu.

Do typowych olejków eterycznych uznawanych za nuty głowy zalicza się przede wszystkim cytrusowe olejki eteryczne, zwłaszcza cytrynę, pomarańczę czy limonkę albo bergamotkę. Z pozostałych olejków eterycznych można tu znaleźć miętę (peppermint), drzewo herbaciane (tea tree) lub eukaliptus. Do tej grupy zwykło się zaliczać lawendę, która jednak może być określana także jako nuta serca. Nic się jednak nie zepsuje, jeśli jako nuty głowy wybiorą Państwo trawę cytrynową, werbenę czy tymianek.

Nuty serca

Kolejnym zapachem, który daje się wyczuć po nutach głowy w perfumach, są nuty serca, czyli serce perfum. Właśnie te składniki stanowią główną część perfum i mogą działać nawet kilka godzin, zwykle dwie do trzech godzin. Ulubione są zwłaszcza różne zapachy kwiatowe, które dobrze łączą się z lżejszymi cytrusowymi nutami głowy i drzewnymi esencjami bazy.

Do klasycznych nut serca zalicza się przede wszystkim zapachy kwiatowe, takie jak lawenda, geranium, ylang ylang i melisa. Także niektóre przyprawy można znaleźć w tej grupie, jak olejki eteryczne z kory cynamonowca czy liścia, kolendra, goździk czy szałwia. Zaliczają się tu również olejki eteryczne z drzew iglastych, takie jak z jodły czy sosny.

Nuty bazy

Ostatnim zapachem, który daje się wyczuć w perfumach czy wyrobie kosmetycznym, są nuty bazy. Zapachy te zaczynają pojawiać się kilka godzin po nałożeniu wyrobu i mogą utrzymać się nawet cały dzień, i właśnie dzięki nim można cieszyć się zapachem perfum przez dłuższy czas.

Do nut bazy, czyli podstawowych, zaliczają się przede wszystkim mocniejsze, cięższe zapachy, którymi często odznaczają się olejki eteryczne z różnych drzew. Można tu więc znaleźć olejek eteryczny z drzewa cedrowego, różanego czy sandałowego. Dalej do nut podstawowych należą pieprz czarny, wetiwer lub kadzidłowiec, mirra czy paczula i jałowiec.

Olejki według pór roku

Przygotowaliśmy dla Państwa przegląd olejków eterycznych na każdą porę roku. Dzięki temu można tworzyć własne mieszanki olejków eterycznych do dyfuzorów czy kominków zapachowych i zmieniać je w zależności od pory roku.

Wiosna

Wielu osobom wiosna kojarzy się ze świeżymi zapachami, co dotyczy także stosowania olejków eterycznych. Szczególnie nadają się kwiatowe i delikatne cytrusowe olejki eteryczne, które wypełnią dom zapachem.

Warto wypróbować na przykład olejek eteryczny geranium o przyjemnym kwiatowo-muszkatołowym zapachu o działaniu uspokajającym. Można sięgnąć również po absolutną klasykę – cytrynowy olejek eteryczny, który świetnie łączy się z innymi olejkami. Jeśli szukają Państwo nieco słodszego zapachu cytrusowego, warto sięgnąć po olejek eteryczny z mandarynki, na przykład klementynki.

Na pewno nie należy przeoczyć również olejku eterycznego z drzewa herbacianego, który świetnie nadaje się przy sprzątaniu jako składnik środków czyszczących czy piorących. Dalej można sięgnąć po uspokajające i oczyszczające olejki eteryczne, jak na przykład olejek eteryczny z rozmarynu albo szałwii czy mięty.

Lato

Zapachami letnich wakacji można cieszyć się także przez cały rok dzięki przyjemnie pachnącym olejkom eterycznym, które wielu z nas łączy właśnie z latem. Jednoznacznie zalicza się tu zapach lawendy, słodkiej pomarańczy czy mięty pieprzowej. Atmosferę lata może przywołać także olejek eteryczny ylang ylang albo drzewo cedrowe czy jałowiec.

Jesień

Także za pomocą olejków eterycznych można sobie przypomnieć spacery po lesie wśród opadłych liści albo wieczór z książką w ręku przy ogniu. Ulubione są zwłaszcza słodsze, cięższe olejki eteryczne. Chodzi przede wszystkim o różne zapachy drzewne i ziemiste, jak drzewo cedrowe czy jodła. Można sięgnąć również po rozmaryn czy cynamon.

Zima

Świąteczną atmosferę można wyczarować w swoim domu również przy użyciu olejków eterycznych i kosmetyki z ich zawartością. Sięgnąć można tradycyjnie po olejek eteryczny z kory cynamonowca, goździka i kolendry albo wintergreen. Z Bożym Narodzeniem łączy się także olejek eteryczny z jodły, dalej mirra, czerwona pomarańcza czy kadzidłowiec.

Rozpachnienie domu bez dyfuzora

Nie mają Państwo w domu dyfuzora czy innego „specjalistycznego sprzętu” do rozpylania esencji? Mamy cztery proste alternatywy.

Szyszki sosnowe

Warto wybiec z dziećmi czy pupilami do lasu i nazbierać na przykład szyszek sosnowych – pięknie rozchylają się w cieple, są ładną naturalną dekoracją, a gdy skropi się je olejkami, będzie się z nich stopniowo uwalniał przyjemny zapach dzięki ruchowi powietrza w pomieszczeniu.

Miseczka ryżu

Ciekawym rozwiązaniem jest też miseczka ryżu – wystarczy napełnić małą miseczkę suchym ryżem i dodać 15 do 20 kropli mieszanki olejków. Zamieszać łyżeczką. Ponieważ zapach nie rozchodzi się z miseczki tak intensywnie jak z dyfuzora, można rozmieścić w mieszkaniu czy domu więcej takich miseczek.

Rozpylacz

Zupełnie najprostszym sposobem na rozpylenie zapachu w pomieszczeniu jest użycie rozpylacza – w buteleczce należy zmieszać wodę demineralizowaną, około 15 do 20 kropli esencji i solubilizator (rozpuszczalnik do olejków eterycznych – naturalna substancja, która zwiększa rozpuszczalność różnych związków w roztworze wodnym) i pachnący rozpylacz gotowy.

Naturalna świeca

Albo można zrobić naturalną świecę i przy jej wytwarzaniu dodać kilka kropli pachnącej mieszanki. Spokojny nastrój wywoła wtedy nie tylko widok ciepłego płomienia palącej się świecy, ale także uwalniający się aromat.

Często zadawane pytania