Produkują Państwo kosmetyki? Wiedzą Państwo, jak je prawidłowo oznakować?

Oznakowanie kosmetyków chroni konsumenta, daje producentowi pewność prawną i buduje wiarygodność marki. Przyjrzyjmy się, co obowiązkowo musi znaleźć się na etykiecie, jakie zasady obowiązują w UE i jakie błędy pojawiają się w praktyce najczęściej.

Przy produkcji kosmetyków nie wystarczy dobra receptura, ładne opakowanie i przyjemny zapach. Aby wprowadzić produkt kosmetyczny do obrotu, musi być prawidłowo oznakowany zgodnie z obowiązującymi przepisami europejskimi.

Etykieta nie jest wyłącznie elementem projektu graficznego. Stanowi ważną część odpowiedzialności prawnej, bezpieczeństwa i wiarygodności produktu.

Konsument szuka na niej składu, daty trwałości i nazwy osoby odpowiedzialnej za produkt. Organy kontrolne z kolei sprawdzają, czy produkt spełnia wszystkie zasady UE — a marka ma tu pierwszy moment, w którym obowiązek prawny spotyka się z wizualnym pierwszym wrażeniem.

Dla producenta etykieta to mała, ale bardzo ważna przestrzeń. Musi jasno powiedzieć klientowi, czym produkt jest, jak się go stosuje, kto za niego odpowiada, jaki ma skład, do kiedy jest bezpieczny w użyciu i na co należy uważać.

W Unii Europejskiej oznakowanie produktów kosmetycznych reguluje przede wszystkim rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych. Artykuł 19 określa, jakie informacje muszą być umieszczone na pojemniku i opakowaniu produktu kosmetycznego, przy czym muszą być nieusuwalne, łatwe do odczytania i widoczne. Wykaz składników należy podawać przy użyciu wspólnych nazw składników zgodnie z glosariuszem, o którym mowa w artykule 33; jeżeli wspólna nazwa nie istnieje, stosuje się termin z powszechnie przyjętego nazewnictwa.

Dlaczego etykieta to nie tylko design

Etykieta musi dobrze wyglądać, ale przede wszystkim musi prawidłowo działać. Musi być zgodna z recepturą, oceną bezpieczeństwa, dokumentacją produktu i wymogami rynku, na którym produkt jest sprzedawany.

Nie wystarczy więc zaprojektować ładną grafikę i dodać kilka atrakcyjnych zdań. Przy produkcie kosmetycznym producent musi zadbać także o obowiązkowe informacje, prawidłowe nazwy składników, alergeny, trwałość, numer partii, ostrzeżenia, język etykiety i fizyczną czytelność na konkretnym opakowaniu.

„Dobra etykieta musi być prawdziwa, czytelna, nieusuwalna, widoczna, zrozumiała i zgodna ze składem produktu oraz przepisami kosmetycznymi.”

Co musi zawierać etykieta produktu kosmetycznego

Prawidłowo oznakowany produkt kosmetyczny musi zawierać szereg obowiązkowych informacji. Niektóre pomagają konsumentowi podczas stosowania, inne są ważne dla identyfikowalności, bezpieczeństwa i kontroli produktu.

Czy wiedzą Państwo, że?

Zawartość nominalna: ile produktu jest w opakowaniu

Zawartość nominalna to ilość produktu w chwili pakowania. W kosmetykach podaje się ją najczęściej w mililitrach lub gramach.

Przykłady:

• 30 ml
• 50 g
• 100 ml
• 250 ml

Przy bardzo małych opakowaniach, produktach jednorazowych lub bezpłatnych próbkach zawartość nominalna nie zawsze musi być podawana. Producent powinien jednak odróżniać praktyczne napełnianie od oznakowania wymaganego przepisami.

Uwaga dla producenta

Przy dozowaniu produktów należy sprawdzić tolerancje techniczne i zasady kontroli ilości. W przypadku produktów paczkowanych reguluje je w UE przede wszystkim dyrektywa Rady 76/211/EWG, która określa dopuszczalne ujemne odchyłki w zależności od ilości nominalnej produktu.

Dla producenta wynika z tego prosta zasada: zawartość nominalna nie może być ilością szacowaną ani „napełnieniem po brzegi”. Jest to dokładna deklarowana wartość, która musi wynikać z rzeczywistego procesu napełniania i musi odpowiadać ilości produktu podanej na etykiecie.

Ingredients: jak prawidłowo podać skład

Wykaz składników produktu kosmetycznego podaje się w formacie:

Ingredients: Aqua, Glycerin, Prunus Amygdalus Dulcis Oil, Cetearyl Alcohol, Parfum, Tocopherol, Linalool, Limonene.

Słowo Ingredients: jest ważne i nie tłumaczy się go — we wszystkich językach ma tę samą formę. Po nim następuje wykaz składników według systemu INCI, czyli International Nomenclature of Cosmetic Ingredients, lub wspólnych nazw składników stosowanych do oznakowania produktów kosmetycznych.

Składniki podaje się według ich całkowitego udziału w produkcie w chwili dodania do receptury. Składniki o wyższej zawartości są wymienione na początku. Składniki o stężeniu niższym niż 1 % mogą być wymienione w dowolnej kolejności po składnikach o stężeniu powyżej 1 %.

Wskazówka dla formulatorów

Przy obliczaniu składu nie zawsze wystarczy patrzeć wyłącznie na nazwę handlową surowca jako całości. Wiele surowców kosmetycznych to mieszaniny kilku substancji i przy tworzeniu wykazu Ingredients należy pracować z ich poszczególnymi składnikami INCI.

Typowym przykładem mogą być systemy konserwujące, solubilizatory, emulgatory, ekstrakty roślinne w nośniku, kompleksy aktywne lub mieszaniny handlowe, które zawierają kilka składników INCI. Jeżeli taki surowiec zostanie użyty w recepturze, do końcowego wykazu Ingredients nie wpisuje się jego nazwy handlowej, lecz poszczególne składniki INCI zgodnie z zasadami oznakowania.

Do prawidłowego uszeregowania składników konieczna jest zatem znajomość nie tylko dozowania surowca w recepturze, ale też jego wewnętrznego składu. Producent powinien opierać się na dokumentacji technicznej dostawcy, przede wszystkim na specyfikacji, karcie technicznej, rozpisce INCI i dostępnych informacjach o udziale poszczególnych składników w surowcu.

W praktyce oznacza to, że jeżeli w recepturze zostanie użyte na przykład 3 % mieszaniny handlowej, która składa się z kilku składników INCI, każdy z tych składników może mieć w produkcie końcowym inny rzeczywisty udział. Udział ten jest następnie istotny dla prawidłowego zestawienia i uszeregowania wykazu Ingredients.

Jednocześnie nie wszystkie substancje wymienione w dokumentacji technicznej surowca muszą być automatycznie podawane na etykiecie. Zanieczyszczenia w surowcach oraz pomocnicze substancje techniczne, które nie są obecne w produkcie końcowym, zgodnie z artykułem 19 rozporządzenia 1223/2009 nie są uważane za składniki. W przypadkach granicznych warto zatem opierać się na dokumentacji dostawcy i na ocenie osoby odpowiedzialnej za wprowadzenie produktu do obrotu.

INCI to nie tłumaczenie nazwy surowca

Nazwa INCI nie jest nazwą marketingową, nazwą polską ani tłumaczeniem angielskim. To znormalizowane nazewnictwo, które pozwala zidentyfikować ten sam składnik w różnych krajach i językach.

Przy surowcach roślinnych nazwa INCI często wywodzi się z nazwy botanicznej, czyli łacińskiej nazwy rośliny. Dlatego na przykład olej migdałowy podaje się w wykazie Ingredients nie jako Almond Oil, lecz jako Prunus Amygdalus Dulcis Oil. Istotna jest też konkretna użyta część rośliny i postać surowca.

Oil Olej z rośliny bez bliższego określenia części. Seed Oil Olej otrzymywany z nasion rośliny. Leaf Juice Sok otrzymywany z liści rośliny. Flower Water Woda kwiatowa, często hydrolat z destylacji kwiatów. Extract Ekstrakt z rośliny otrzymywany różnymi metodami. Butter Masło roślinne o stałej konsystencji w temperaturze pokojowej.

Prawidłowe nazwy warto weryfikować w bazie CosIng lub w aktualnym glosariuszu wspólnych nazw składników Komisji Europejskiej. CosIng umożliwia wyszukiwanie nazw substancji według regulacji kosmetycznej, nazw składników stosowanych do celów oznakowania, a także numerów CAS i EC. Baza rozróżnia również aktualne wpisy oznaczone jako active oraz historyczne wpisy oznaczone jako not active.

Tematowi temu poświęcamy więcej uwagi w osobnym artykule INCI, CAS i numer EC: jak rozeznać się w składnikach kosmetycznych.

Barwniki podaje się jako numery CI

Barwników nie podaje się w wykazie składników jako „różowy barwnik”, „niebieski kolor” czy „czerwony pigment”. Nie stosuje się przy nich również ich nazwy INCI w rozumieniu składu. Przy barwnikach kosmetycznych używa się oznaczenia za pomocą numeru CI, czyli numeru Colour Index. To właśnie numer CI służy jako znormalizowane oznaczenie barwnika w wykazie Ingredients.

Przykłady:

Barwniki mogą być podane na końcu wykazu składników. Przy kosmetyce kolorowej, która występuje w kilku odcieniach, można stosować także oznaczenie may contain lub +/-, jeżeli odpowiada to konkretnemu produktowi i jego składowi.

Parfum, Aroma i alergeny

Zapach może być podany w wykazie składników jako:

• Parfum
• Aroma

Producent może zdecydować, czy kompozycję zapachową lub aromatyczną poda ogólnym oznaczeniem Parfum albo Aroma, czy też niektóre składniki zapachu rozpisze bardziej szczegółowo. Ważne jest jednak to, że obowiązkowych alergenów nie można ukryć pod słowem Parfum.

Jeżeli produkt zawiera regulowane alergeny zapachowe powyżej ustalonych limitów, muszą być podane osobno w wykazie składników. Dotyczy to alergenów niezależnie od ich źródła, czyli nie tylko kompozycji zapachowych, ale też olejków eterycznych lub ekstraktów roślinnych.

% NOI: co oznacza udział składników pochodzenia naturalnego

W kosmetykach coraz częściej spotykamy się także z oznaczeniem % NOI, czyli z procentowym udziałem składników pochodzenia naturalnego. Jest to informacja, która ma pokazać klientowi, jaka część produktu pochodzi z surowców naturalnych lub pochodzenia naturalnego według zastosowanej metodyki obliczeń.

NOI może być użyteczną informacją, ale producent powinien obchodzić się z nią ostrożnie. Nie wystarczy napisać na etykiecie wysokiego procentu pochodzenia naturalnego bez wskazania, według jakiej metodyki został obliczony i czy jest to wartość możliwa do udokumentowania.

Przy obliczaniu % NOI należy wychodzić z dokładnego składu receptury, dokumentacji poszczególnych surowców i danych od dostawców. Przy surowcach złożonych trzeba uwzględnić, z jakich substancji się składają i jaką ich część można uznać za naturalną lub pochodzenia naturalnego według konkretnego standardu lub metodyki obliczeniowej.

Ważne jest odróżnienie oświadczenia o pochodzeniu naturalnym od certyfikowanego kosmetyku naturalnego lub organicznego. Wysokie % NOI samo w sobie nie oznacza, że produkt jest certyfikowany jako BIO, organic, COSMOS Organic lub według innego certyfikowanego standardu.

Ikony i loga na etykiecie: Leaping Bunny, Ecocert, COSMOS i inne

Na etykietach kosmetycznych często pojawiają się różne symbole, loga i znaki. Niektóre są tylko ikonami graficznymi, inne stanowią niezależne certyfikacje lub zweryfikowane standardy. Dla producenta ważna jest świadomość, że logo certyfikacyjne nie może zostać dodane na etykietę tylko dlatego, że pasuje do projektu graficznego lub sprawia wrażenie wiarygodnego.

Znaki certyfikacyjne takie jak COSMOS, Ecocert, EU Ecolabel, Leaping Bunny i inne są powiązane z konkretnymi zasadami, procesem zatwierdzania i kontrolą ze strony organizacji certyfikującej. Certyfikacja przebiega według zasad konkretnego standardu i nie można jej zastąpić własnym oświadczeniem marketingowym.

Kiedy kosmetyk można oznaczyć jako BIO

Przy kosmetykach należy odróżniać ogólne wrażenie marketingowe od oznaczenia certyfikowanego. Producent nie powinien swobodnie używać słów BIO lub organic tylko dlatego, że produkt zawiera olej roślinny, ekstrakt lub składniki działające naturalnie.

Aby produkt mógł nosić logo organizacji certyfikującej, musi spełnić zasady konkretnego standardu i przejść proces certyfikacji.

Przy certyfikacji organicznych i naturalnych produktów kosmetycznych ocenia się zwykle na przykład:

• Pochodzenie i jakość składników.
• Udział składników pochodzenia naturalnego.
• Udział składników organicznych.
• Substancje dozwolone i niedozwolone.
• Proces produkcji.
• Opakowanie.
• Oznakowanie produktu.
• Dokumentacja i identyfikowalność.

W praktyce oznacza to: producent nie może użyć logo certyfikacji, jeżeli nie ma ważnego certyfikatu. Nie powinien również wywoływać wrażenia certyfikowanego kosmetyku BIO, jeżeli produkt spełnia jedynie wewnętrzne lub marketingowe kryteria marki.

Certyfikacja to nie to samo co własna ikonka

Na etykiecie może znaleźć się także własna ikonka graficzna, na przykład „vegan”, „natural”, „handmade” lub „eco packaging”. Takie oznaczenia muszą jednak być prawdziwe, zrozumiałe i nie mogą wprowadzać w błąd.

Jeżeli etykieta zawiera symbole przypominające certyfikację, producent powinien mieć jasno udokumentowane, co oznaczają i na jakiej podstawie ich używa.

Czy kod QR może zastąpić obowiązkowe informacje?

Kod QR może być bardzo dobrym uzupełnieniem etykiety. Może prowadzić do rozszerzonych informacji o produkcie, wyjaśnienia składników, instrukcji, filmów, zaleceń dotyczących recyklingu lub innych materiałów edukacyjnych.

Nie należy go jednak traktować jako prostego zamiennika informacji obowiązkowych.

Informacje obowiązkowe muszą być dostępne w sposób wymagany przez przepisy kosmetyczne. Jeżeli ze względów praktycznych nie jest możliwe podanie niektórych informacji bezpośrednio, mogą być umieszczone na przykład na dołączonej lub przymocowanej ulotce, etykiecie, taśmie, zawieszce lub karcie.

Najczęstsze błędy przy oznakowaniu kosmetyków

Producenci najczęściej mylą się w szczegółach, które jednak przy kontroli lub sprzedaży mogą być bardzo ważne.

• Stosowanie nazw polskich lub marketingowych zamiast INCI.
• Brak oznaczenia Ingredients:
• Nieprawidłowa kolejność składników.
• Nieprawidłowe obliczenie składu przy surowcach, które składają się z kilku składników INCI.
• Wpisanie nazwy handlowej surowca złożonego zamiast jego poszczególnych składników INCI.
• Niepodane alergeny.
• Użycie słowa Parfum bez sprawdzenia alergenów.
• Brak numeru partii.
• Niejasno wskazana osoba odpowiedzialna.
• Zbyt mała lub nieczytelna czcionka.
• Użycie logo certyfikacyjnego bez ważnej certyfikacji.
• Swobodne używanie słów BIO, organic, natural lub eco bez jasnej podstawy.
• Podawanie % NOI bez jasnej metodyki obliczeń lub bez dokumentów od dostawców surowców.
• Mylenie wysokiego udziału składników pochodzenia naturalnego z certyfikowanym kosmetykiem BIO lub organic.
• Obowiązkowe informacje dostępne wyłącznie przez kod QR.
• Oświadczenia, które sprawiają wrażenie leczniczych lub wprowadzają w błąd.

Lista kontrolna przed drukiem etykiety

Receptura i skład

• Czy finalna receptura jest już zamknięta?
• Czy wszystkie nazwy INCI zostały zweryfikowane?
• Czy wykaz podano w formacie Ingredients:?
• Czy składniki są prawidłowo uszeregowane według ich rzeczywistego udziału w produkcie końcowym?
• Czy przy surowcach złożonych rozliczono poszczególne składniki INCI zgodnie z dokumentacją dostawcy?
• Czy w wykazie Ingredients nie podano omyłkowo nazwy handlowej surowca zamiast jego składu INCI?
• Czy prawidłowo oceniono także substancje techniczne pochodzące z surowców?

Alergeny, barwniki i NOI

• Czy obowiązkowe alergeny zostały obliczone i podane?
• Czy barwniki podano jako numery CI?
• Jeżeli produkt komunikuje % NOI, czy wartość tę obliczono według jasnej metodyki?
• Czy producent dysponuje dokumentami od dostawców surowców do % NOI?
• Czy informacja o pochodzeniu naturalnym jest wyraźnie odróżniona od certyfikowanego oznaczenia BIO lub organic?

Obowiązkowe informacje na opakowaniu

• Czy prawidłowo wybrano datę minimalnej trwałości lub PAO?
• Czy podano zawartość nominalną?
• Czy podano numer partii?
• Czy podano osobę odpowiedzialną i adres?
• Czy podano niezbędne ostrzeżenia?

Oświadczenia i certyfikacje

• Czy oświadczenia na opakowaniu są prawdziwe i możliwe do udokumentowania?
• Czy nie użyto logo certyfikacji bez uprawnienia?

Właściwości fizyczne etykiety

• Czy etykieta jest czytelna na konkretnym opakowaniu?
• Czy obowiązkowe informacje fizycznie zmieszczą się na opakowaniu?
• Czy nie jest potrzebna etykieta wielowarstwowa, zawieszka lub karta?

Podsumowanie

Prawidłowa etykieta nie jest formalnością, którą wystarczy uzupełnić tuż przed drukiem. Jest wynikiem receptury, oceny bezpieczeństwa, wymogów prawnych, rozwiązania opakowaniowego i odpowiedzialnej komunikacji.

Dla producenta dobrze przygotowana etykieta jest zarówno ochroną, jak i wizytówką profesjonalizmu. Dla klienta jest dowodem, że produkt ma jasne pochodzenie, skład, sposób stosowania i osobę odpowiedzialną.

Dobra etykieta nie sprawia wrażenia przeładowanej, nie ukrywa ważnych informacji i nie próbuje zastępować faktów ładnymi ikonami. Dobra etykieta pomaga produktowi wyglądać wiarygodnie i daje klientowi dokładnie te informacje, których potrzebuje.