Macerat, czyli olej macerowany, to olej bazowy, który pełni rolę „rozpuszczalnika” ekstrahującego lecznicze właściwości danej rośliny lub owoców. Istnieje mnóstwo ziół i roślin, z których można przygotować własny macerat — być może mają je Państwo w domu albo w ogrodzie i nawet nie przypuszczają, że da się korzystać z ich leczniczych czy odżywczych właściwości znacznie dłużej. Pokażemy, jak macerat przygotować, przechowywać i stosować w kosmetyce domowej.
O tym artykule
Artykuł przygotowała Martina Oboňová. Znajdą w nim Państwo charakterystykę maceratu, porównanie roślin suszonych i świeżych, dwa sposoby przygotowania — klasyczną macerację w oleju oraz szybszą metodę na ciepło — a na koniec przechowywanie i zastosowanie maceratu w produktach kosmetycznych.
Główne korzyści
- Właściwości ziół na długo
Olej bazowy wyekstrahuje lecznicze właściwości rośliny, dzięki czemu można z nich korzystać także poza sezonem świeżych ziół.
- Surowce są pod ręką
Wystarczy olej bazowy, zioła i czyste szklane naczynie — wiele odpowiednich roślin można znaleźć również w domu lub w ogrodzie.
- Dwa sposoby przygotowania
Klasyczna maceracja trwa 3 – 6 tygodni, a dla niecierpliwych jest przygotowanie na ciepło w kąpieli wodnej w 2 – 6 godzin.
- Szerokie zastosowanie
Maceraty sprawdzają się od preparatów do pielęgnacji cery, przez balsamy, maści, kremy i mydła, aż po produkty do włosów.
- Także jako naturalny zapach
Laski wanilii macerowane w oleju jojoba nadadzą Państwa wyrobom przepiękny, naturalny aromat waniliowy.
Właściwości maceratu
Czym jest macerat i w jakim oleju macerować
Macerat, czyli olej macerowany, to w zasadzie olej bazowy, który pełni rolę „rozpuszczalnika” ekstrahującego lecznicze właściwości danej rośliny lub owoców. Do maceracji najczęściej używa się oleju migdałowego, słonecznikowego, z oliwek, kokosowego czy jojoba.
Wybór oleju wpływa również na trwałość efektu końcowego — niektóre oleje są bowiem bardziej podatne na szybsze jełczenie. Olej jojoba poza zwykłymi maceratami ziołowymi nadaje się także do macerowania lasek wanilii, które nadadzą wyrobom naturalny aromat waniliowy.
Jakie zioła nadają się do maceracji
Do infuzji nadaje się wiele ziół. Wypróbować można na przykład jaśmin, lawendę, nagietek, marchew, rokitnik, dziurawiec zwyczajny, rozmaryn, oregano, miętę pieprzową, wanilię czy żywokost.
Użyć do maceracji roślin świeżych czy suszonych?
Idealne są suszone, ponieważ nie zawierają wody — poza tym, że proces maceracji będzie prostszy, zapewnią one olejowi najdłuższą trwałość. Świeże rośliny zawierają bowiem wodę, trzeba je częściej wymieniać, a produkt końcowy częściej kontrolować, aby olej nie zjełczał ani się nie zmętnił (zależy to też od rodzaju oleju, niektóre są bowiem podatne na szybsze jełczenie). W takim przypadku zaleca się dodać 0,5 – 1,0 % witaminy E (tokoferolu), która jest silnym antyoksydantem.
Sposób postępowania: maceracja w oleju
Najczęstszym sposobem jest maceracja w oleju przez około 3 – 6 tygodni. Po 3 tygodniach macerat powinien być już gotowy i dobrej jakości; czas maceracji można wydłużyć, a 6 tygodni uznaje się za maksymalny okres.
- Przygotowanie naczynia i ziół
Potrzebne jest czyste szklane naczynie, do którego wkłada się zioła — najlepiej drobno posiekane i po brzegi naczynia.
- Zalanie olejem
Zioła zalać wybranym olejem bazowym tak, aby były całkowicie zanurzone.
- Usunięcie pęcherzyków powietrza
Naczynie zamknąć i kilkakrotnym wstrząśnięciem, opukaniem oraz wymieszaniem upewnić się, że zioła są całkowicie zalane, a pęcherzyki powietrza usunięte — pęcherzyki sprzyjają bowiem utlenianiu oleju i wyraźnie skracają jego trwałość.
- Odstawienie w ciepłe miejsce 3 – 6 tygodni
Tak hermetycznie zamknięte naczynie umieścić w ciepłym miejscu — najlepiej na parapecie, gdzie promienie słoneczne będą je delikatnie ogrzewać. Taka temperatura jest idealna do infuzji.
- Wstrząsanie
Naczyniem w ciągu kilku dni wstrząsnąć, aby zapewnić lepszą ekstrakcję.
- Wymiana surowca przy świeżych roślinach co tydzień
W przypadku świeżych roślin lub owoców konieczna jest wymiana macerowanego materiału mniej więcej co tydzień.
Przygotowanie maceratu na ciepło
Dla niecierpliwych jest jeszcze jeden szybki sposób na przygotowanie maceratu.
- Przygotowanie masy w kąpieli wodnej kąpiel wodna
W kąpieli wodnej przygotować taką samą masę macerowanych surowców i podgrzać ją.
- Utrzymywanie najniższej temperatury najniższa temperatura2 – 6 godzin
Dość istotne jest, aby przy tym sposobie przez 2 – 6 godzin utrzymywać najniższą temperaturę i nie gotować oleju.
- Kontrola temperatury
Tutaj trzeba jednak naprawdę skrupulatnie kontrolować temperaturę. W warunkach domowych łatwo może się zdarzyć, że temperatura wzrośnie, a olej wraz z ziołami ulegnie zepsuciu.
Zlewanie i przechowywanie maceratu
Po trzech do sześciu tygodniach macerat zlać — można przez sitko, najlepiej jednak przecedzić go przez płótno — i przechowywać go najlepiej w mniejszych sterylnych naczyniach, aby zapobiec nadmiernemu kontaktowi z powietrzem przy ponownym używaniu i otwieraniu naczynia. Gotowy olej macerowany może w zależności od macerowanej rośliny przybrać nową barwę. Zachowa trwałość przez około 6 – 12 miesięcy, o ile będzie przechowywany w ciemnym, chłodniejszym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego.
Gdyby dało się wyczuć wyraźną zmianę zapachu ewentualnie zmętnienie, stosowanie maceratu nie jest już bezpieczne.
Zastosowanie maceratu w kosmetyce
Maceraty mają szerokie zastosowanie w produktach kosmetycznych, od preparatów do pielęgnacji cery, przez balsamy, maści, kremy i mydła, aż po produkty do włosów. Stosuje się je w proporcji 5 – 10 %. W przypadku, gdy macerat zastępuje w produkcie olej bazowy, można go użyć w większej proporcji.
Poza właściwościami leczniczymi maceraty mogą służyć także jako naturalne zapachy — na przykład takie laski wanilii macerowane w oleju jojoba nadadzą Państwa wyrobom przepiękny, naturalny aromat waniliowy.
Ostrzeżenie
Na koniec chcielibyśmy zwrócić uwagę, że choć macerat może wyjść na piątkę, przed użyciem należy przetestować go na skórze. Mimo że wszystkie składniki maceratu są naturalne, niektóre osoby mogą być uczulone na określone rośliny.
Częste pytania o maceraty
Praktyczne pytania dotyczące wyrobu maceratu — dobór roślin, długość maceracji, trwałość oraz dozowanie.
Jak długo ma trwać maceracja?
Najczęściej 3 – 6 tygodni. Po 3 tygodniach macerat powinien być już gotowy i dobrej jakości, czas można wydłużyć, a 6 tygodni uznaje się za maksymalny okres. Przy przygotowaniu na ciepło w kąpieli wodnej wystarczy 2 – 6 godzin w najniższej temperaturze, oleju nie wolno jednak gotować.
Rośliny suszone czy świeże?
Idealne są suszone — nie zawierają wody, proces jest prostszy, a olej wytrzyma najdłużej. Świeże rośliny zawierają wodę, trzeba je częściej wymieniać (mniej więcej co tydzień) i kontrolować produkt, aby olej nie zjełczał ani się nie zmętnił.
Kiedy dodać witaminę E i ile?
Przy maceracji świeżych roślin zaleca się dodać 0,5 – 1,0 % witaminy E (tokoferolu), która jest silnym antyoksydantem.
Jak długo macerat wytrzyma i kiedy już go nie używać?
Około 6 – 12 miesięcy, o ile jest przechowywany w mniejszych sterylnych naczyniach w ciemnym, chłodniejszym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego. Gdyby dało się wyczuć wyraźną zmianę zapachu ewentualnie zmętnienie, stosowanie maceratu nie jest już bezpieczne.
W jakiej proporcji dozować macerat do kosmetyków?
Maceraty stosuje się w proporcji 5 – 10 %. W przypadku, gdy macerat zastępuje w produkcie olej bazowy, można go użyć w większej proporcji.
Dlaczego trzeba usunąć pęcherzyki powietrza?
Pęcherzyki sprzyjają utlenianiu oleju i wyraźnie skracają jego trwałość. Dlatego naczynie po zamknięciu należy kilkakrotnie wstrząsnąć, opukać i wymieszać, aby zioła były całkowicie zalane.
Podsumowanie
Robią Państwo w domu własne maceraty, czy dopiero teraz Państwa zainspirowaliśmy? Prosimy podzielić się z nami pod adresem [email protected].
Artykuł przygotowała Martina Oboňová.
Suszone zioła, oleje bazowe oraz gotowe maceraty znajdą Państwo w ofercie surowców Handymade — suszone zioła, oleje i maceraty.
